اسد الله معطوفى

851

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

گورستان‌هاى قديمى چهارده پس از طى مسافت 20 كيلومترى جاده گرگان به تهران ، جاده‌اى باريك و فرعى از آن منشعب شده و به فاصله 3 كيلومترى به سوى جنوب ، به روستاى چهارده ( چارده ) مىرسد كه در قسمت كوهپايه‌اى رشته‌كوه البرز واقع شده است . در قسمت غربى اين روستا قبرستان قديمى وجود دارد كه به مدت چند قرن اهالى فوت‌شدهء اطراف و نيز سنگ مزارهاى باارزش آن‌ها را در خاك خود حفظ نموده است . در اينجا نيز متاسفانه سنگ مزارهاى ارزشمند يا دفن شده‌اند و يا براى استفاده در كارهاى متفرق به نقاط ديگر حمل گرديده‌اند . هم‌اكنون در بين سنگ‌هاى باقىمانده ، قديمىترين آن متعلق به يك زن و به تاريخ 1118 ه . ق مىباشد . ولى يك سنگ بدون تاريخ شبيه گورسنگ‌هاى روشن‌آباد ، شموشك و اسبومحله بر سطح قبرستان وجود دارد كه مزين به نگاشته‌هائى همچون آيه الكرسى و نقوش هندسى است . اين سنگ تاريخ ندارد ولى به احتمال زياد متعلق به قرن 9 ه مىباشد . دومين قبرستان اين ناحيه هم بنام امام‌زاده سازپوش در 2 كيلومترى جنوب چهارده واقع شده كه در گذشته به آن مصاده ( معصوم‌زاده ) نيز مىگفتند . در اطراف اين امامزاده روستاهاى قلندرايش ، بالاجاده و نامن هم واقع گرديده‌اند . در حاشيه اين گنبد و بارگاه قبرستان قديمى در ميان يك باغ انار جنگلى به چشم مىخورد كه داراى گورسنگ‌هاى زيادى است . بسيارى از اين سنگ‌ها به دليل نوع آن‌كه از لاشه‌سنگ‌هاى رسوبى و لايه‌لايه‌اى هستند و نيز بخاطر نيمه‌كوهستانى بودن منطقه ، متلاشى شده‌اند . هرچند تعدادى از اين سنگ‌ها داراى خطوط ، نقوش و حكاكىهاى زيبائى هستند ، ولى چندى از آن‌ها كه فاقد هرگونه متن و نوشته‌اى مىباشند ، به صورت لاشه‌سنگ‌هاى بزرگ كوهستانى و رودخانه‌اى بر روى قبور نهاده شده‌اند ، كه شباهت زيادى به سنگ‌هاى قطور و ستبر قبرستان گاليكش و آب‌پران دارند . اين گورستان هم به احتمال زياد در گذشته سنگ‌هاى بسيار قديمى و زيادى را در خود جاى داده بود ، ولى هم‌اكنون ( سال 1381 خورشيدى ) تعدادى از آن‌ها متلاشى و مفقود و قديمىترين آن هم متعلق به سال 1217 ه مىباشد . در صفحات بعد تصاوير تعدادى از سنگ‌هاى هر دو گورستان را ارائه نموده‌ايم .